Werknemer heeft wettelijk recht op spreken bedrijfsarts: dit moet je regelen

Als werkgever wil je dat je personeel gezond en inzetbaar blijft. Sinds de vernieuwing van de Arbowet in 2017 hebben werknemers een wettelijk recht om de bedrijfsarts te bezoeken, ook als ze (nog) niet ziek zijn. Dit wordt het 'open spreekuur' of 'arbeidsomstandighedenspreekuur' genoemd. Voorheen was dit afhankelijk van de afspraken die je als werkgever maakte, maar tegenwoordig is het een verplicht onderdeel van het basiscontract. Wat houdt dit recht precies in en wat moet jij als ondernemer regelen om aan de wet te voldoen?

Preventieve zorg

De maatregelen moeten ondernemers en hun personeel verzekeren van een goed functionerende bedrijfsgezondheidszorg. Ook is het de bedoeling dat in bedrijven hierdoor meer aandacht komt voor preventie. Dat gebeurt onder meer door de positie van de preventiemedewerker binnen het bedrijf te verbeteren.

Een van de belangrijkste pijlers van de Arbeidsomstandigheden wet is de preventieve zorg. Het doel is om beroepsziekten en arbeidsgerelateerde klachten vroegtijdig te signaleren, zodat langdurig verzuim voorkomen kan worden. Het recht op toegang tot de bedrijfsarts speelt hierin een cruciale rol.

Wat is het open spreekuur?

Het open spreekuur geeft jouw werknemer de mogelijkheid om vragen te stellen aan de bedrijfsarts over zijn gezondheid in relatie tot het werk, zonder dat er sprake is van verzuim. De werknemer hoeft zich dus niet eerst ziek te melden. Het doel is puur preventief: voorkomen is beter dan genezen. Als een werknemer merkt dat hij fysieke of mentale klachten krijgt door het werk (bijvoorbeeld rugklachten door een slechte stoel of stress door hoge werkdruk), kan hij direct schakelen met de arts.

Belangrijk om te weten: de werknemer heeft voor een bezoek geen toestemming van jou nodig. Sterker nog, de werknemer hoeft jou niet eens op de hoogte te stellen. Dit verlaagt de drempel voor de werknemer om hulp te zoeken.

De fundering van het basiscontract

Om aan de Arbeidsomstandighedenwet te voldoen, ben je al werkgever verplicht om een zogenaamd 'basiscontract' af te sluiten met een arbodienst of zelfstandige bedrijfsarts. In dit contract moeten minimaal de volgende zaken zijn vastgelegd:

1. Toegang tot de bedrijfarts

De werknemer moet rechtstreeks toegang hebben tot de bedrijfsarts voor een open spreekuur.

2. Second opinion

Als de werknemer het niet eens is met het advies van de bedrijfsarts, heeft hij recht op een second opinion bij een andere bedrijfsarts (niet te verwarren met het deskundigenoordeel van het UWV).

3. Bezoek aan de werkplek

De bedrijfsarts moet iedere werkplek vrij kunnen bezoeken om inzicht te krijgen in de arbeidsomstandigheden.

4. Adviesrol preventie

De bedrijfsarts moet de preventiemedewerker en de ondernemingsraad (of personeels­vertegenwoordiging) kunnen adviseren over preventiebeleid.

5. Beroepsziekten melden

De bedrijfsarts moet beroepsziekten kunnen melden aan het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB).

Heb je geen basiscontract of voldoet jouw contract niet aan deze eisen? Dan ben je in overtreding en kan de Inspectie SZW (Nederlandse Arbeidsinspectie) boetes opleggen. Het is dus zaak om je contracten goed tegen het licht te houden.

Privacy en anonimiteit

Veel werkgevers vragen zich af wat zij te horen krijgen na zo'n open spreekuur. Het antwoord is kort: in principe niets, tenzij de werknemer daar expliciet toestemming voor geeft. De bedrijfsarts heeft een medisch beroepsgeheim. Hij mag geen medische informatie met jou delen. Wel mag de arts, met instemming van de werknemer, advies geven over aanpassingen op de werkplek om uitval te voorkomen. 

Omdat het open spreekuur anoniem kan zijn, ontvang je als werkgever vaak ook geen factuur op naam van de specifieke werknemer voor dit consult, of wordt dit versleuteld in een algemene verzamelfactuur of abonnementsprijs, afhankelijk van de afspraken met je arbodienst. Dit waarborgt de privacy van de werknemer.

De bedrijfsarts heeft een medisch beroepsgeheim. Hij mag geen medische informatie over jouw werknemers met je delen.

Second opinion: een extra recht

Naast het open spreekuur is ook de second opinion een wettelijk recht dat in het basiscontract moet staan. Twijfelt een werknemer aan de correctheid van het advies van de eigen bedrijfsarts? Dan mag hij een andere bedrijfsarts raadplegen. Deze tweede arts moet werkzaam zijn bij een andere arbodienst of organisatie om onafhankelijkheid te garanderen. De kosten voor deze second opinion komen voor rekening van de werkgever. Let op: dit geldt alleen voor arbeidsgeneeskundige adviezen, niet voor behandelingen.

Rol van de preventiemedewerker

De wetgeving koppelt de bedrijfsarts ook nadrukkelijker aan de preventiemedewerker binnen jouw bedrijf. Zij moeten nauw samenwerken. De bedrijfsarts adviseert de preventiemedewerker over preventieve maatregelen. Als werkgever moet je ervoor zorgen dat deze samenwerking gefaciliteerd wordt. Heb je nog geen preventiemedewerker aangewezen? Bij bedrijven tot 25 werknemers mag je dit als werkgever zelf doen, mits je over voldoende kennis beschikt. Bij grotere bedrijven moet je ten minste één werknemer aanwijzen.

Wat levert het jou op?

Het klinkt misschien als een eenzijdige verplichting die alleen geld kost, maar het recht op het spreken van de bedrijfsarts heeft ook voordelen voor jou als ondernemer:

• Vroegtijdige signalering: Klachten komen eerder aan het licht, waardoor langdurig verzuim voorkomen kan worden.
• Duurzame inzetbaarheid: Werknemers voelen zich serieus genomen in hun gezondheid, wat bijdraagt aan hun loyaliteit en productiviteit.
• Kostenbesparing: Een zieke werknemer kost gemiddeld 250 tot 400 euro per dag. Een preventief consult bij de bedrijfsarts kost een fractie daarvan.

Stappenplan voor de werkgever

Wil je zeker weten dat je voldoet aan de huidige wetgeving rondom het spreken van de bedrijfsarts? Volg dan deze stappen:

1. Check je contract
   Pak je huidige contract met de arbodienst erbij. Voldoet dit aan de eisen van het 'basiscontract' zoals vastgelegd in de Arbowet van 2017?
2. Informeer je personeel
   Je bent verplicht je werknemers actief te wijzen op hun recht op een open spreekuur en een second opinion. Doe dit bijvoorbeeld via het personeels­handboek of een interne nieuwsbrief.
3. Regel de toegang
   Zorg dat de drempel laag is. Weten werknemers hoe ze de bedrijfsarts kunnen bereiken zonder tussenkomst van HR of leidinggevende?
4. Faciliteer de OR
   De ondernemingsraad of personeels­vertegenwoordiging heeft instemmingsrecht bij de keuze voor de preventiemedewerker en de keuze van de arbodienst. Betrek hen bij het proces.
5. Privacy check
   Controleer of de privacyregels (AVG) worden nageleefd in de communicatie tussen arbodienst en werkgever.

Klachtenregeling

De Inspectie SZW kan handhavend optreden als de werkgever of bedrijfsarts tekortschieten in de bedrijfsgezondheidszorg. Bijvoorbeeld als de werkgever geen contract afsluit met een bedrijfsarts of arbodienst. Of als de bedrijfsarts een beroepsziekte van een werknemer niet meldt bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.

Lees meer over beroepsziekten in jouw branche en hoe je ze kunt voorkomen.

Bron: SZW

Samenvattend

Het wettelijk recht op het spreken van de bedrijfsarts is geen toekomstmuziek meer, maar een vaststaand feit waar je als werkgever aan moet voldoen. Door dit goed te regelen in een basiscontract en je werknemers hierover te informeren, voldoe je niet alleen aan de wet, maar investeer je direct in de gezondheid van je bedrijf. Heb je twijfels over je huidige contract? Neem dan contact op met je arbodienst of een juridisch adviseur om boetes en onnodig verzuim te voorkomen.