Dit moet je weten over discriminatie op het werk

20 april 2016
Discriminatie op het werk

Discriminatie is bij wet verboden. Desondanks krijgen werknemers nog vaak te maken met discriminerend gedrag van leidinggevenden en collega's. Als werkgever ben je verplicht om werknemers hiertegen te beschermen. Dit moet je weten over discriminatie op de werkvloer.

Discriminatie op het werk

De letterlijke, neutrale betekenis van het woord ‘discriminatie’ is het maken van onderscheid. In wettelijk en maatschappelijk opzicht heeft het woord echter een negatieve lading, namelijk ‘het onterecht verschil maken in de behandeling van mensen of groepen’.

Voorbeelden van discriminatie

Het verschijnsel discriminatie op het werk kent verschillende vormen. Van flauwe grappen en pesterijen tot regelrechte achterstelling op basis van bijvoorbeeld ras, religie, leeftijd of sekse. Enkele voorbeelden van discriminatie:

Discriminatie op basis van seksuele geaardheid

Homoseksuelen krijgen geregeld opmerkingen over hun seksuele geaardheid. Vaak is zo’n opmerking ‘grappig’ bedoeld. Maar veel homoseksuelen vinden het niet grappig en soms zelfs ronduit kwetsend. Zij voelen zich er niet prettig bij, maar houden vaak hun mond om problemen te voorkomen.

Uit een studie van het Verwey-Jonker Instituut blijkt dat 7 procent van de mannelijke en 14 procent van de vrouwelijke homoseksuelen zich met enige regelmaat gediscrimineerd voelt op het werk.

Discriminatie vanwege zwangerschap

Zwangerschapdiscriminatie komt nog veel voor en vormt een barrière voor de arbeidsmarktdeelname van vrouwen. Een groot onderzoek van het College voor de Rechten van de Mens laat zien dat 45 procent van de werkende zwangere vrouwen en jonge moeders te maken krijgt met een vorm van zwangerschapsdiscriminatie.

Contracten worden niet of onder mindere voorwaarden verlengd en beloofde promoties of salarisverhogingen gaan niet door. Soms worden vrouwen teruggeplaatst naar een lagere functie of ontslagen, zelfs als ze een vast contract hebben.

Discriminatie naar ras

Bij sollicitaties hebben mensen van niet-westerse afkomst minder kans om te worden uitgenodigd voor een gesprek. Een recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau naar discriminatie op de Haagse arbeidsmarkt heeft aangetoond dat autochtone Nederlanders 1,5 tot 1,8 keer meer kans hebben op een sollicitatiegesprek dan Nederlanders van Hindoestaanse en Marokkaanse afkomst.

Op de werkvloer hebben werknemers met een niet-westerse achtergrond geregeld te maken met discriminatie in de vorm van pesterijen, opmerkingen en flauwe grappen.

Discriminatie naar sekse

Mannen en vrouwen moeten op het werk kunnen rekenen op een gelijke behandeling, ook wat betreft beloning. Maar volgens een rapport (pdf) van de Europese Commissie is het nog steeds zo dat het bruto-uurloon van vrouwen in Nederland gemiddeld zo’n 17 procent lager ligt dan dat van mannen die hetzelfde of gelijkwaardig werk doen.

Discriminatie naar leeftijd

Sommige werkgevers geven bij sollicitatieprocedures de voorkeur aan jongere werknemers in plaats van ouder personeel. Bijvoorbeeld vanwege de lagere arbeidskosten, of omdat ze denken dat jongeren het werk beter aankunnen. In het algemeen geldt dat onderscheid naar leeftijd bij werving niet is toegestaan, tenzij de werkgever een goede reden heeft.

Andere voorbeelden van discriminatie op de werkvloer zijn: discriminatie vanwege iemands godsdienst (bijvoorbeeld een hoofddoekjesverbod), politieke of levensovertuiging, handicap of ziekte, burgerlijke staat, nationaliteit, arbeidsduur of arbeidscontract (bijvoorbeeld ongelijke behandeling van tijdelijke en vaste werknemers).

Discriminatie en wetgeving

Het verbod op discriminatie is vastgelegd in artikel 1 van de Grondwet: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’

Dit zogenoemde ‘gelijkheidsbeginsel’ is verder uitgewerkt in enkele specifieke wetten. De belangrijkste daarvan is de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Daarvan afgeleid zijn:

  • Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen
  • Wet gelijke behandeling op grond van handicap en chronische ziekte
  • Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid
  • Wet onderscheid arbeidsduur
  • Wet onderscheid bepaalde en onbepaalde tijd

Het verbod op discriminatie van mannen en vrouwen op het werk is ook neergelegd in de artikelen 7:646 t/m 7:649 van het Burgerlijk Wetboek. De strafbaarstelling van discriminatie is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht.

Welke risico's loop ik?

Wil je weten waar je in jouw bedrijf op moet letten? Een Erkend MKB-adviseur kan je helpen. Hij brengt de risico’s in je bedrijf in kaart en geeft advies om deze te beperken of af te dekken.

Vraag het een adviseur

Gevolgen van discriminatie

Als ondernemer moet je alert zijn op signalen van discriminatie op de werkvloer. Het kan namelijk heel vervelende gevolgen hebben als er in je bedrijf gediscrimineerd wordt, in welke vorm dan ook. Discriminatie kan de werksfeer zodanig verzieken dat deze onwerkbaar wordt.

Bovendien liggen juridische problemen op de loer. Als een van je werknemers zich om wat voor reden dan ook gediscrimineerd voelt, dan kan hij naar de rechter stappen. Maar hij kan ook eerst een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens. Het College stelt dan kosteloos een onderzoek in. Als blijkt dat er inderdaad sprake is van discriminatie, dan staat de werknemer sterk in een eventuele rechtszaak. Rechters volgen meestal het oordeel van het College.

Daarnaast heb je als werkgever te maken met strengere overheidsregels. Zo staat discriminatie sinds 2008 in de Arbowet vermeld als een vorm van ‘psychosociale arbeidsbelasting’ die stress tot gevolg kan hebben. Op basis daarvan ben je verplicht om een analyse te maken van de risico’s van discriminatie op de werkvloer. Als het nodig is, dan moet je ook een preventieplan opstellen. De Inspectie SZW kan hierop controleren en bij niet-naleving een boete opleggen.

Hoe voorkom je discriminatie?

Zorg ervoor dat discriminatie in je bedrijf geen kans krijgt. Dat begint met een open oor en oog voor signalen van beginnende discriminatie, zoals geroddel, pesterijen of ‘geintjes’. Laat je personeel weten dat je hierop let en dat ze bij je terechtkunnen als zich problemen voordoen. Geef zelf het goede voorbeeld: lach niet om ‘grappig’ bedoelde uitspraken over vrouwen of allochtone werknemers, maar grijp dit aan om het gesprek erover op gang te brengen.

Leg in een gedragscode vast welke regels er gelden in je bedrijf ten aanzien van discriminatie. Verspreid de code onder je personeel, zodat iedereen weet waar hij aan toe is. Controleer periodiek op naleving van de code, bijvoorbeeld tijdens functioneringsgesprekken of in een tevredenheidsonderzoek. Neem klachten van medewerkers over discriminatie altijd serieus en spreek de vermeende dader aan op zijn gedrag. In ernstige gevallen kan het nodig zijn om het slachtoffer te adviseren aangifte te doen. Ondersteun hem daar dan bij.

In je werving en selectie mag je geen onderscheid maken op grond van geslacht, leeftijd, geloof, ras, seksuele gerichtheid of nationaliteit. Maar onder bepaalde voorwaarden zijn uitzonderingen hierop toegestaan. Zorg dat je goed op de hoogte bent van de regels voor personeelsadvertenties en sollicitatieprocedures. Zo voorkom je dat je onbedoeld discrimineert.

20 april 2016

Elke week een update

Wil je nieuws, tips, handige informatie en inspiratie van ons ontvangen? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief Ondernemen Met Personeel. Je ontvangt de nieuwsbrief daarna elke week gratis in je mailbox.

 

Ik wil graag gratis tips

* Je hoeft alleen maar je mailadres in te vullen

Ben jij klaar voor (meer) personeel?

X
klaar voor meer personeel

Vul de checklist in en je weet het binnen enkele minuten.

Start

Je ontvangt na afloop een persoonlijk rapport met tips.